Ahlat gibi Anadolu tarihine damgasını vuran, yaşayan bir beldeyi geçmişin anılarını yaşatarak, vatan ve millet şuurunu tazelemek isteyen başta 100.Yıl Üniversitesi Rektörü Prof.Dr. Hasan CEYLAN’a, Ankara ve İstanbul Üniversitelerinden buraya teşrif eden muhterem profesörlere bütün Ahlatlıların hissiyatına tercüman olarak hoş geldiniz der, kıymetli vakitlerini bu hususta harcayan ve bize de konuşma fırsatı tanıyan çok sevgili hemşehrimiz Sayın İlhami NALBANTOĞLU’na teşekkürlerimi sunarım.

Türk İstiklal Harbi’nin fikrini ortaya atan büyük asker ve kumandan muhterem Kazım KARABEKİR Paşa’nın muhterem kerimeleri ve damadını da aramızda görmekten bütün Ahlatlılar adına sevinç duyduğumuzu belirtmek isterim.

Şurada esas mevzuya girmeden bir iki noktaya değinmek isterim. Yavuz Sultan Selim Han ne haklı söylemiş “Milletimde tefrika endişesi köşeyi kabrimde bırakarak eyler beni.” Türk İslam alemine baktığımız zaman dahildeki gaflet, delalet, hatta ihanetleri neticesi milletimizin parçalanma istekleri görülmüştür. Bu, Hindistan’da, Çin’de, Ortaasya’da, Tataristan’da, Dağıstan’da, Kırım’da ve hatta Avrupa’da da aynen olmuş, bu gün de bazı gaflet içinde olan medya mensupları, dahili ve harici düşmanlar Anadolu Türkiye’sinin kuvvetli devletini yıkmaya çalışmaktadır, fakat kimse Türkiye’yi  bölemeyecektir.

Ahlat’ta geçmişte böyle bir ihanet neticesinde yıkılmıştır. Şurada bir misal vermek istiyorum. İran Türk Hükümdarı Şah Tahmas, 1548’de Ahlat’ı muhasara ettiği zaman, Ahlat Kale Dizdarı’nın Şah’a vermiş olduğu cesurane ve edebi cevabını o günkü kumandan ve askerin hatırasına binaen hatırlatmakta yarar görüyorum. “Kahharı  cihan olan katında geda ve şahı yeksan: Tutkim bu cihanı cümle tutsun. Hiç dememiş ki Kuleyman: Hiç şanına ola mı bu layık: Kim şerre rıza veresin ey can. Hem arada ola huni Nahak: Hem askerine irişe noksan: Ümmet kıra birbirini aradan. Bilünsana ola vebali insan: Ahlat ve bu beldeyi almağıla feth oluna mı bu Mülki Osman. Nice viresin hesabın Asan: Dünya bu değil ancak ahiret var: Hacet san ne delilü buhran. Müğruri cihan cihan olan kişinin: Tahsili nedematü peşiman: Bir kere can ile başımız var. Din padişahına ola kurban: Bizden sana bu cevap tahkik pes baki hudanın emri ferman.”

              
Sökmenşahlar devrinde Ahlat, sanat, ticaret, ilim ve kültürde mühim bir yer işgal etmektedir. Birçok tarihi kaynaklar 70 beldeyi iktifa eden Ahlat, Tatarlar gelince harap oldu derler. Ahlat, Sökmen devlet adamları ve hatunları tarafından imar ediliyordu. Bunlar arasında II. Sökmen’in Hatunu Erzurum Beyi İzzettin Saltuk’un  kızı Şahbanu mühim şahsiyet olarak göze çarpmaktadır. 100.000 altın verip babasını Gürcü esaretinden kurtarması ve Ahlat’ta pek çok imar hareketinde bulunması o devrin kudretini göstermesi bakımından ehemmiyetlidir.

Eski tarihi kaynaklar Ahlat beldesini Mısır ülkesi ile mukayese etmişlerdir. Ahlatşahlar’ın payitahtının Mısır’dan zengin olduğunu belirtmişlerdir.

            
Ahlat, Anadolu’da çok büyük ve güzel şehirlerden biri idi. Celalettin Harzemşah’ın muharasında yalnız açlıktan 20 bin kişi kendilerini aşağıya atmışlardır. Bu da şehrin ne kadar büyük olduğunu göstermektedir. Miladi 12. ve 13. Hicri 6. ve 7. asırlarda Ahlat’ta çeşitli dallarda pek çok ilim adamı yetişmiştir. Eğer Harzemşahların Ahlat’ı yakıp yıkması olmasaydı, kütüphane ve arşivler yanmasaydı, şimdi daha çok bilgi sahibi olunurdu.

            
IV. Murat Han İran-Bağdat seferi dönüşünde Ahlat’a uğrar. Revan Seferi Ruznamesi’ndeki kayıtlara göre, Padişah Ahlat’ta 19 meşhur zatın kebirlerini ziyaret etmiştir. Dedesi Yavuz Sultan Selim’in vasiyetine uyarak Cedd-i Ali Osman’ın kabirlerini ziyaret etmiştir. İlim bütün milletlerin müşterek malı olduğu gibi ilim Müslüman Türk’ün kaybolmuş malıdır. Ortaçağlarda Avrupa’da Kilise ilimle uğraşanları öldürür veya yakarken bu işle uğraşanları şeytanın arkadaşları olarak kabul ederlerdi. Bu hususta çok geniş teferruata girmeden Avrupa’nın bu karanlık yüzünü anlatmaya lüzum görmüyorum. Haçlı Seferleri neticesinde Avrupalı  doğudaki hür düşünce, adalet ve bilimsel çalışmaları görmüş bu düşünceleri Avrupa’ya taşımış, Avrupa’da Rönesans hareketinin doğmasına vesile olmuş, kilise taassubunu yıkmıştır.  Newton yerçekimi kanunlarını izah ederken, Kristof Kolomb Atlantik’ten Hindistan’a gitmeyi izah ederken fikirlerini İslam alimlerine istinat etmişlerdir. 19. Asır Avrupa’sında  fizik, astronomi, matematik, tababet ve botanik ilimleri Avrupa üniversitelerinde İslam alimlerinin  eserleri ana kaynak olarak kabul ediliyordu. Eğer Haçlılar Endülüs kütüphanelerini, Hülagü da Bağdat kütüphanelerini yakıp yıkmasalardı, bugünkü fen ve ilimden doğan medeniyete iki asır evvel kavuşmuş olurduk. Ahlat’lı bilim adamlarına gelince:

             
1.Şeyh Hüseyn-i Ahlati: Bu zat Kahire’de Şeyh Bedrettin’in hocasıdır. Timur Tebriz’de bu zata bazı sualler sormuş, aldığı güzel cevaplardan dolayı bu zatı ulemanın büyüğü yapmıştır.

            
2.İbrahim Bin Abdullah Ahlati: Kimya dalında önemli bir bilim insanı olup, lacivert boyayı bulmasıyla ünlüdür. Tıp alanında da maharetliydi. 1322 tarihinde ölmüştür.

           
3.Mehmet İbni İbat Bin Davudul Ahlati: Alim bir zat olup, Kahire’de Medrese-i Seyfiye’de müderrislik yapmıştır. 1254 tarihinde ölmüştür.

          
4.Ali Bin Mehmet Bin Elhasanül Ahlati: Türk-İslam aleminin en büyük hukukşinasıdır.