SAKARYA MEYDAN MUHAREBESİ

23Ağustos 1921

            İnönü Savaşlarının ardından Anadolu’da ilerlemeyi sürdüren Yunan birliklerinin üç kolordu halinde toplanmış kuvvetleriyle 23 Ağustos 1921 günü taarruza geçmesiyle Sakarya Meydan Muhaberesi başladı.Türk birlikleri İnönü’de yaşanan çarpışmalarla yorulmuş, silah-cephane ve her türlü ihtiyaç konusunda sıkıntılar çekilmeye başlanmıştı. Ordunun ihtiyaçları için seferber olmuş halkın dört bir taraftan gönderdiği malzemeler belli noktalarda toplanıyor, bunların kimi kayıklarla, kimi kağnılarla, kimi de insanların sırtlarında gerekli bölgelere taşınıyordu.

            Günler süren çarpışmalarda Yunan kuvvetlerinin taarruz girişimlerine karşı taarruzla yanıt veren Türk kuvvetleri, zaman zaman geri düşse de gücünü topladığında bu girişimleri arka arkaya püskürterek etkisiz hale getirdiği gibi, düşmana büyük kayıplar yaşattı. Taarruz, top atışları ve göğüs göğüse  çarpışmalarla devam ediyordu. Daha fazla direnemeyeceklerini anlayan Yunan ordu kumandanlığı, birliklerinin Sakarya’nın batısına çekilmesine karar verdi ve birlikler bu emir doğrultusunda çekilmeye başladı. Yunan ordusu artık Türk ordusunun taarruzlarına karşılık veremeyerek işgal altındaki tüm tepeleri terk etmek zorunda kalmış, Sakarya Nehri’nin doğusundan batıya doğru  ilerleyerek Türk ordusunun takibi sonucunda Seyitgazi-Afyon hattına çekilmişti.

            Hem Türk hem de Yunan ordusunun büyük kayıplar verdiği Sakarya Meydan Muharebesi aralıksız süren bu kanlı çarpışmaların ardından, 13 Eylül 1921’de Yunan birliklerinin geri çekilmesi üzerine sona ermiş oluyordu.

            Türk ordusunun Sakarya’da kazandığı zaferi Mustafa Kemal şu sözlerle müjdeledi: “Yirmi bir gün ve gece devam eden Sakarya Meydan Muhaberesi, ordumuzun tam bir zaferiyle son bulmuştur.” Zafer haberini alan Türk halkı tarafından tüm ülkede bayram ilan edildi ve dört bir yanda coşkun kutlamalar gerçekleştirildi.

KARS ANTLAŞMASI

13 Ekim 1921

            Türkiye’nin doğu sınırını güvence altına alan ve aynı zamanda Batılı devletlerle yapılacak  görüşmelerde pazarlık payını artıran Moskova Antlaşması’nın hükümleri uyarınca, Kafkas cumhuriyetlerinin de bu antlaşmayı kabul ettiklerini beyan eden bir antlaşma imzalanması ve antlaşma hükümlerinin uygulanabilmesi için, onay belgelerinin değiştirilmesi gerekliliği doğdu. Moskova Antlaşması’nın onay belgelerinin 22 Eylül’de Kars’ta değiştirilmesinin ardından antlaşma yürürlüğe girmişti.

13 Ekim 1921 tarihinde “Türkiye ile Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan Arasında Dostluk Antlaşması” adı altında imzalanan Kars Antlaşması, Moskova Antlaşması’nın söz konusu Sovyet Cumhuriyetleri tarafından onaylandığına yönelik hükümler içeriyordu. Görüşmeler sırasında Türkiye adına Ankara Hükümeti temsilcisi, Sovyet Cumhuriyetleri adınaysa Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan temsilcilerinin bulunduğu antlaşma bazı özel maddeleri de kapsıyordu. Buna göre; Türkiye gümrük ödemeksizin limanlardan serbest olarak yararlanabileceği Batum’u Gürcistan’a bırakacak, Nahcivan bölgesi özerk bir yönetime sahip olacaktı. Taraflar arasındaki sınırlar bu antlaşmayla birlikte saptanmış olmakla beraber ticaret, ulaşım, gümrük, güvenlik ve sağlık konularında ortak önlemler alınacağı da ayrıca belirtiliyordu.

Kars Antlaşması, 16 Mart 1922 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından onaylandı ve onay belgeleri 11 Eylül 1922 günü Erivan’da değiştirilerek uygulamaya alındı.    devam edecek…