Türklere yardım ve şefkat eli uzatan Azerbaycan heyeti,   Türklerin ittifak içinde olmaları gerektiğini, bu yapılmazsa Müslüman-Türk halkın büyük zarara uğrayacağına işaret ederek, yöre halkın aydınlatılması ve çocukların yetiştirilmesi amacıyla Erzurum’da okulların açılması girişiminde de bulundular.Bu asil faaliyette o kadar büyük gayretler göstererek  ilk, orta okullarının ve lisenin açılması halinde, bütün masrafların Cemiyet-i Hayriye tarafından karşılanacağını  bildirmişlerdi. Ancak ne var ki, bu teklif tarafından, ne de şehirdeki bazı “gericiler” ve işgalci Ruslar tarafından geri çevrilmişti.Bu cemiyetin önerdiği hayırlı laik öğretim okulları yerine başlarında dini liderlerin bulunduğu  dini eğitimi esas alan  birkaç adet medrese  ve çeşitli tarikatlara mensup tekkeler Ruslar tarafından büyük himaye ve teşvik görmüştü. (18)        

           Cemiyet temsilcilerinin halkı teşkilatlandırma ve uyanık tutma faaliyetleri Müslüman Türk  halkının  uyanmamasına büyük önem veriyordu. Bu durum, Rusları ve Ermeniler’i  rahatsız ediyordu. Ruslar, Halka hoş görünmek için, Rus idaresi Müslüman Türklerin tepkisini önlemek için halkın yumuşak karnı olan dini duygularından yararlanarak, onları bu konuda hoş tutmak istiyorlardı.Tıpkı işgalci Yunan ve İngiliz  askerlerinin   Kurtuluş savaşı günlerinde Mudanya’da yapmak istedikleri gibi Müslümanların dini vecibelerini yerine getirmelerine çok önem verdiklerini  göstermek için  elleri kırbaçlı polisleri Cuma günleri şehirde dolaştırarak,halkı zorla camilere gönderiyorlardı.Dinadamlarına dini kisveler kullananlara  dokunmuyor,ellerinden geldikçe onlara  hoş ve hürmetkar görünmek istiyorlardı.Ne yazık ki, o günkü işgal karşısında Erzurum’un hakiki din adamları, vaizleri ve imamların birçoğu şehirden göçetmiş,bunların yerini alan, çoğu  cahil düşmanın bu tavrının altındaki amacı göremeyen böyle  din adamları ve Müslüman halkın bir kısmı Rusların İslam dinine olan bu sahte davranışlarına aldanıyorlardı.Halkı Ruslar’a daha iyi davranmalarını sağlamak için Rus Ordusu içinde mevcut Müslümanlıklarını belli etmeyen Müslüman  generaller bulunduğunu  söyleyerek işgalciye karşı sempati propagandası yapılıyordu. Aslında Ruslar gizli olarak halkı Hıristiyanlaştırma gayesi de güdüyordu. Bunun için Rusya’dan halkı Hıristiyanlaştırmak amacıyla Erzurum’a birkaç yüz kişilik papaz kafileleri getirmişlerdi. Ekserisi yeni mezunlardan oluşan bu papazların yapmış oldukları propagandalar hiç sonuç vermediği gibi, halka alay konusu olmuş ve geri gitmek zorunda kalmışlardır.(19)

           Cemiyet temsilcilerinin Rusların bütün bu halkı uyutma ve uyuşuk tutma çabalarına karşılık, halkı teşkilatlandırma ve uyanık tutma faaliyetleri karşısında Ruslar,Cemiyet temsilcilerine karşı propaganda başlattılar. Ruslar,Cemiyet temsilcilerinin Şii mezhebinden olduklarını, Şiiliği yaymak için geldikleri, hatta getirdikleri gıda maddelerini yemenin günah olduğu söylentilerine halktan bazı kişiler inanıyor,  Türkçe, gazete ve kitapların okunmasını yasaklanmıştı. (20):Türk Müslüman halkının dini inancını sömürerek işgalciliğini sürdüren bu Moskof propagandası karşısında Erzurumlu bazı gerçek din adamları ve aydınlar tepki gösteriyorlardı. Bu konuda Refik Savaşçı, Erzurum halkının kendilerine yardım için Azerbaycan’dan gelen Türkler’e karşı tutumları hakkında şöyle diyordu:

          “Halk o zamana kadar ne Azerbaycan diye bir memleket ve ne de Azeri Türkü diye bir şey işitmişti. Bunlara şüpheli gözlerle bakıyordu. Azerbaycanlı gençler güler yüzlü, tatlı sözlü insanlardı. Kendilerinin kim olduğunu halka anlatmaya çalışıyorlar, rastgeldiklerine ihtiyar genç kim olursa olsun selam veriyor, hatır soruyorlardı.”

Cemiyet-i Hayriye temsilcilerinin faaliyetinden rahatsızlık duyan Ermeniler, yardımcılara karşı düşmanca bir tavır sergiliyor;. Cemiyet-i Hayriye temsilcilerinin Türk ahaliyi koruyan yardımları önlemek istiyorlardı. Başta Seyidov olmak üzere yardım heyetinin elemanları Ermeniler tarafından artık istenmeyen kişi ilan ediliyordu.Ermenilerin bu menfur davranışlarını  Kantarcızade  hatırlarında şöyle  anlatmıştır:

       “Seyidov, bir günde çarşı, mahallatı yüz defa gezer, halkın istirahatini temin için çalışırdı. Seyidov’un bu hareketinden böyle halka iane getirip dağıtılmasından, İslam milletinin birbirlerine yardım etmesinden, çarşı ve mahallatı gezip ufak ufak teftişinden Ermeniler hoşnut değildiler. Yavaş yavaş kuşkulanmağa başladılar. Ellerinden gelse bir an evvel bu adamı parça parça edeceklerdi. Lakin korkuları da yok değildi. Ermenilerin bazıları Seyidov’a  Taşmağazaları çarşısında gözümün önünde hücum etmek, silaha davranmak istedilerse de, Seyidov göğsünü açarak kabara kabara Ermenilere söyledi ki: “ Ben bir tek adam, bana karşı gelmek, hatta Erzurum’da Türk kardaşlarıma ve bana ufak bir hareketiniz sonra sizin başınıza gelen felakettir. Güneşin doğduğu tarafa bakın oradan yüz milyon İslam tarafından sadaya karşı perişan olursunuz.” der bağırırdı. (21)             devam edecek…