|
EYLÜL 2001 SAYI 17
I.DÜNYA SAVAŞI’NDA AHLAT
Prof.Dr.Ercüment KURAN
osmanlı Devleti, 11 Kasım 1914’te I.Dünya Savaşı’na Almanya ve Avusturya-Macaristan safında katıldı. Karargahı Erzurum’da bulunan 3.Ordu, Başkumandan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın yönetiminde, Ruslara karşı 22 Aralık’ta Sarıkamış’ta taarruza geçti Ancak muharebe, 14 Ocak 1915’te Türk ordusunun felaketiyle sonuçlandı. Şehit, yaralı ve esir olarak 75.000 kayıp vermiştik. Bunun sebebi ise düşman ateşinden ziyade şiddetli soğuklar ve kar idi. Askerlerimiz çetin kış şartlarında iyi donatılmış Rus birliklerine karşı kaputsuz ve ayaklarında yırtık çarıklarla savaşmış olmalarıydı. Tifüs hastalığı da kayıplarımızı artırmıştı.
Daha sonra, 20 Nisan 1915’te Van’da Ermenilerin isyanı başladı. Van Valisi Cevdet Bey, elindeki kuvvetlerle isyanı bastırmaya çalıştı. Fakat Rus birliklerinin Kuzeyden Van’a yaklaşması üzerine, 16 Mayıs’ta şehri terkederek Başkale istikametine çekilmek zorunda kaldı. Ruslar Ermeni gönüllüleriyle birlikte Van’a girdiler. Rus Kuvvetleri Van Gölü Doğusunda ilelredikleri gibi, göl Kuzeyinde Tutak’tan Güneye doğru harekete geçmişler ve 11 Mayıs 1915’te Malazgirt’i ele geçirmişlerdi. Aynı gün 3. Ordu Komutanlığı, Rus ilerleyişini durdurmak maksadıyla, Malazgirt’e bir müfreze gönderilmesini Muş Talimgah Kumandanlığı’na emretmişti. Bu emir üzerine 12 Mayıs’ta Binbaşı Osman Koptagel kumandasında bir müfrezeyi Malazgirt’e hareket ettirdi. Bu müfreze 16 Mayıs’ta Bulanık Doğusunda Rus kuvvetleriyle muharebeye tutuştu. 18 Mayıs’ta düşmanı Batı sırtlarına çekilmeye mecbur etti. Rus kuvvetleri 29 Mayıs 1915’te Patnos-Hanik hattı kuzeyinde bulunuyordu. 3.Ordu Kumandanı Mahmut Kamil Paşa, emrindeki kıtaların yetersizliğine rağmen, Nizamiye 23. Süvari Alayını 27 Mayıs’ta Hınıs-Muş üzerinden Tatvan’a sevk ettikten sonra, Van Gölü güneyinde Gevaş’tan Reşadiye’ye çekilmiş olan depo taburunu takviye maksadıyla Harput talimgahından 500 kişilik bir piyade taburunu Bitlis’e doğru yola çıkarmıştı. Mahmut Kamil Paşa, Bitlis ve Van illerinin düşman işgalinden korunması için, Enver Paşa’nın amcası Yarbay Halil Bey kumandasındaki 1.Kuvve-i seferiye ile Karargah Bağdat’ta olan 4. Ordudan bir tümenin acilen bölgeye gönderilmesi gereğini Başkumandanlığına bildirmişti.
Ruslar, Patnos-Hanik hattına yaklaytıktan sonra ileri yürüyüşlerini sürdürmek üzere hazırlık yaptılar. 3 Haziran 1915’te 1 alay süvari ve 2 tabur piyadeden ibaret bir müfrezeyi Ahlat’a doğru gönderdiler. Ahlat’ta bulunan Türk birliği düşmana direnemedi, anbarlarını yakarak Tatvan’a çekildi. 5 Haziran akşamı Muş’a ulaşan 23. Süvari Alayı, ertesi sabah Tatvan’a geldi. Hemen o gün jandarmalarla takviye edilmiş 300 kişilik bir süvari müfrezesini Ahlat’a yolladı. 11 Haziranda Ahlat’ın 10 km batısındaki Karmuç’ta bulunan Bitlis Jandarma Taburu’na destek olarak Bulanık müfrezesinden bir taburunu sevketti. Ruslar, 15 Haziran’da taarruza geçtiler ve Ahlat’ı zaptettiler, ardından Karmuç’u istedilerse de burayı ele geçiremediler. Türk kuvvetleri 18 Hazıran’da Ahlat’ı geri almayı başardı. Ruslar Van Gölü’nün kuzey-batı tarafından da taarruz etmişler ve kuvvetlerimizi Bulanık’ı boşaltıp Liz’e çekilmeye mecbur etmişlerdi. Bu durumda 3. Ordu Kumandanlığı Vangölü kuzeyindeki birliklerin Liz’e naklini uygun gördü ve çekilen kuvvetlerin yerine, o sırada Bitlis’e varmış olan 1.Kuvve-i Seferiyeyi gönderdi. Halil Bey Albaylığa yükseltilerek “Sağ Cenah Gurubu” adıyla kurulan mürettep kolordunun yitirilmiş olduğundan 1.Kuvve-i Seferiye Kumandanlığına Yarbay Ali İhsan Bey tayin edildi. Yeni kumandan 24 Haziran’da Tatvan’a geldi ve göreve başladı. 1.Kuvve-i Seferiye 3 piyade alayı ve 1 topçu taburundan teyekkül etmekteydi. 28 Haziran 1915 sabahı Ruslar Ahlat’ın 10 km kuzeyindeki Aktaş sırtlarında taarruza geçtiler. Kuzeyde Hanik, Doğuda Adilcevaz’dan ilerlemekteydiler. Rus topçusu Türk kuvvetlerini şiddetli ateş altında tutuyordu. Düşman ricat hattımızı kesmek için birliklerimizi sol taraftan çevirme hareketine girişince Ahlat’ı savunan 7. Piyade Alay Kumandanı birliklerini Kanmuç sırtlarına çekmek zorunda kaldı. Ertesi gün Ali İhsan Bey, 1.Kuvve-i Seferiyenin Tatvan civarında bulunan birliklerini Karmuş sbatısındaki Teğot’ta topladı. Aynı gün Bulanık’tan gelen Rus kuvvetleri Karmuç yakınındaki Korpi tepesini ele geçirdiler. Ali İhsan Bey, tepenin savunulmasında acz gösteren tabur kumandanını kurşuna dizdirmek suretiyle cezalandırdı. Stratejik önemi olan tepe 30 Haziran’da karşı hücum sonunda geri alındı.